Przejdź do głównej treści

SZBI.ORG

Jak określić zakres SZBI zgodnie z ISO 27001

Jak określić zakres SZBI zgodnie z ISO 27001

Zakres SZBI nie jest formalnym opisem przygotowanym wyłącznie na potrzeby certyfikacji. Wyznacza granice odpowiedzialności kierownictwa, wskazuje, które procesy i aktywa podlegają zarządzaniu ryzykiem, oraz przesądza o wiarygodności deklaracji stosowania. Dlatego pytanie, jak określić zakres SZBI, należy rozpatrywać jako decyzję biznesową i organizacyjną, a nie jako ćwiczenie redakcyjne.

ISO/IEC 27001:2022 w punkcie 4.3 wymaga, aby organizacja ustaliła granice i zastosowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji. Przy tej decyzji musi uwzględnić kwestie wewnętrzne i zewnętrzne, wymagania zainteresowanych stron, interfejsy oraz zależności między działaniami realizowanymi przez organizację i przez inne podmioty. Zakres powinien być dostępny jako udokumentowana informacja.

Zakres SZBI zaczyna się od kontekstu organizacji

Pierwszym błędem jest rozpoczęcie od listy serwerów, aplikacji lub działów. Technologia jest częścią zakresu, lecz nie powinna samodzielnie go definiować. Punktem wyjścia są cele organizacji, model działania, obowiązki regulacyjne, usługi świadczone klientom oraz procesy, których zakłócenie albo naruszenie informacji wywołałoby istotne skutki.

Dla podmiotu świadczącego usługi cyfrowe kluczowe mogą być procesy wytwarzania i utrzymania usługi, obsługa klienta, zarządzanie tożsamością, monitoring oraz reagowanie na incydenty. W jednostce publicznej zakres często obejmuje procesy realizacji zadań ustawowych, systemy dziedzinowe, obieg dokumentów i współpracę z dostawcami IT. W grupie kapitałowej konieczne jest odróżnienie procesów wspólnych od procesów prowadzonych przez poszczególne spółki.

Analiza kontekstu powinna odpowiedzieć na trzy pytania: jakie informacje organizacja musi chronić, które działania zależą od tych informacji oraz kto wpływa na ich bezpieczeństwo. Odpowiedzi należy zestawić z wymaganiami stron zainteresowanych, w tym klientów, właścicieli, regulatorów, organów nadzoru, pracowników i dostawców.

Wymagania NIS2, przepisów krajowych dotyczących cyberbezpieczeństwa, ochrony danych osobowych czy zobowiązań kontraktowych nie zastępują wymagań ISO/IEC 27001. Mogą jednak istotnie wpłynąć na granice systemu, priorytety ryzyka i konieczny poziom nadzoru nad usługami zewnętrznymi. W dokumentacji warto wyraźnie odróżnić obowiązek wynikający z prawa od przyjętego wymagania normatywnego lub dobrej praktyki.

Jak określić zakres SZBI w praktyce

Najbardziej użyteczna metoda polega na przejściu od procesów biznesowych do zasobów i zależności. Najpierw identyfikuje się procesy, które tworzą wartość, realizują obowiązek prawny albo wspierają funkcjonowanie organizacji. Następnie określa się informacje przetwarzane w tych procesach, role odpowiedzialne za ich ochronę oraz aktywa wykorzystywane do ich obsługi.

Aktywami nie są wyłącznie urządzenia i oprogramowanie. Zakres może obejmować dokumentację, dane klientów, repozytoria kodu, klucze kryptograficzne, wiedzę pracowników, urządzenia mobilne, pomieszczenia, nośniki, usługi chmurowe i kanały komunikacji. Takie spojrzenie ogranicza ryzyko, że system będzie formalnie obejmował infrastrukturę, ale pominie proces decyzyjny lub informację o wysokiej wartości.

W dalszej kolejności należy ustalić granice organizacyjne, fizyczne i technologiczne. Granica organizacyjna wskazuje jednostki, role oraz podmioty prawne objęte SZBI. Granica fizyczna określa lokalizacje, także pracę zdalną, magazyny, centra danych i biura współdzielone. Granica technologiczna obejmuje systemy, sieci, środowiska chmurowe, integracje oraz narzędzia administracyjne.

Nie ma obowiązku, aby pierwszy zakres obejmował całą organizację. Ograniczony zakres może być uzasadniony, gdy wdrożenie ma charakter etapowy, jednostki są autonomiczne lub organizacja chce najpierw objąć systemem usługę o największym znaczeniu. Warunkiem jest jednak, aby ograniczenie nie zniekształcało obrazu ryzyka. Wyłączenie działu zakupów, administracji tożsamością albo zespołu HR może być pozorne, jeśli te obszary obsługują procesy objęte SZBI.

Zależności z dostawcami nie kończą się na granicy zakresu

Usługa SaaS, operator telekomunikacyjny, zewnętrzne centrum danych czy firma utrzymująca aplikację nie muszą znaleźć się wewnątrz organizacyjnej granicy SZBI. Nie oznacza to, że można pominąć ich w analizie. Norma wymaga uwzględnienia interfejsów i zależności, a ryzyko związane z dostawcą pozostaje ryzykiem organizacji korzystającej z usługi.

Opis zakresu powinien zatem wskazywać istotne usługi zewnętrzne oraz sposób zarządzania relacją. Dowodami audytowymi mogą być wymagania bezpieczeństwa w umowie, ocena dostawcy, uzgodnione poziomy usług, zasady raportowania incydentów, wyniki przeglądów i plan postępowania na wypadek niedostępności usługi. Szczególnej uwagi wymagają dostawcy chmury, ponieważ współdzielenie odpowiedzialności nie usuwa obowiązków właściciela procesu.

Zakres a ocena ryzyka i deklaracja stosowania

Zakres determinuje populację ryzyk. Jeżeli obejmuje proces obsługi płatności, ocena ryzyka powinna uwzględniać nie tylko aplikację płatniczą, lecz także osoby uprawnione, integracje, logi, kopie zapasowe, dostawcę usługi i procedury reagowania. Jeżeli obejmuje wyłącznie wybrane lokalizacje, trzeba udokumentować, dlaczego pozostałe nie wpływają na poufność, integralność lub dostępność informacji w obszarze objętym systemem.

Wyniki oceny ryzyka prowadzą do wyboru środków zarządzania ryzykiem oraz do przygotowania deklaracji stosowania. Deklaracja stosowania nie powinna służyć do uzasadniania zbyt wąskiego zakresu. Jej zadaniem jest wykazanie, które środki z załącznika A ISO/IEC 27001:2022 i ewentualne środki dodatkowe są potrzebne, wdrożone oraz dlaczego określone środki nie mają zastosowania.

Treść dokumentu zakresu SZBI

Dobry dokument jest zwięzły, ale pozwala osobie niezależnej zrozumieć, co obejmuje system. Powinien zawierać nazwę organizacji lub jednostki objętej SZBI, procesy i usługi w zakresie, lokalizacje, kluczowe technologie oraz istotne zależności zewnętrzne. Należy wskazać także uzasadnione wyłączenia i ich wpływ na bezpieczeństwo procesów objętych systemem.

Przykładowe sformułowanie może brzmieć: „SZBI obejmuje proces projektowania, świadczenia i utrzymania platformy X, realizowany przez spółkę Y w lokalizacjach A i B oraz w środowiskach chmurowych wskazanych w rejestrze aktywów. Zakres obejmuje informacje, aktywa, personel i usługi zewnętrzne niezbędne do realizacji tych procesów”. Taki zapis wymaga uzupełnienia o konkretną ewidencję aktywów, role, dostawców i zasady nadzoru.

Sformułowania ogólne, takie jak „cała działalność firmy” albo „wszystkie systemy IT”, bywają ryzykowne. Mogą być prawdziwe, ale bez doprecyzowania utrudniają planowanie audytów, ustalenie właścicieli ryzyka i wykazanie kompletności nadzoru. Z kolei opis nadmiernie techniczny szybko się dezaktualizuje. Zakres powinien pozostać stabilny na poziomie procesów i granic, a szczegóły operacyjne należy utrzymywać w rejestrach i procedurach.

Weryfikacja przed zatwierdzeniem

Przed zatwierdzeniem dokumentu kierownictwo powinno sprawdzić, czy wszystkie procesy objęte zakresem mają właścicieli, czy zidentyfikowano ich zależności oraz czy istnieje możliwość przeprowadzenia oceny ryzyka i wdrożenia wymaganych kontroli. Warto porównać opis z umowami, schematem organizacyjnym, architekturą usług, wykazem lokalizacji i rejestrem dostawców. Niespójności na tym etapie zwykle wracają podczas audytu wewnętrznego lub przeglądu zarządzania.

Zakres nie jest decyzją jednorazową. Należy przeglądać go po przejęciu nowej spółki, uruchomieniu usługi, migracji do chmury, zmianie modelu pracy, istotnym incydencie lub zmianie wymagań prawnych. Dojrzały SZBI traktuje zmianę zakresu jako kontrolowaną zmianę systemu, z oceną wpływu na ryzyko, dokumentację, kompetencje i środki bezpieczeństwa.

Najlepszym testem zakresu jest proste pytanie: czy organizacja potrafi wykazać, kto odpowiada za ochronę informacji w każdym objętym procesie, od czego ten proces zależy i jak zarządza ryzykiem poza własną infrastrukturą? Jeżeli odpowiedź nie jest jednoznaczna, zakres wymaga dalszego dopracowania, zanim stanie się podstawą audytu i deklaracji zgodności.